CENTRUM OBSŁUGI ZWIEDZAJĄCYCH I informacja i sprzedaż biletów | od 10.00 do 19.00 I tel.: 12 426 50 60 | e-mail: info@mhk.pl
Bogusław Krasnowolski
Konserwatorskie problemy otoczenia Wawelu
Otoczenie Wawelu obejmuje historyczne jednostki osadnicze, zależne od naturalnego ukształtowania terenu, na który składają się: skała Wawelu, "stożek Rudawy i Prądnika", tereny zalewowe. Suchy "stożek" zajęła wczesnośredniowieczna osada Okół, poddana w XIV wieku regulacjom urbanistycznym. Po upadku Nova Civitas nastąpił rozwój siedzib kapitulnych przy ul. Kanoniczej (w XV-XVI wieku zyskujących charakter pałacowy). W 1 połowie XVII wieku wybudowano kościoły. Na terenach zalewowych, po południowej stronie Wawelu, rozwijało się kazimierskie przedmieście Stradom, grupujące z czasem jeszcze więcej klasztorów. Starorzecza Wisły i Rudawy zajęły Groble z nowożytnymi jurydykami: królewską i szlacheckimi. Lata 1818-1822 przyniosły ukształtowanie Plant, lata 1907-1912 realizację niedokończonej koncepcji bulwarów wiślanych. W 1880 roku widok na Wawel wyeksponował pl. Na Groblach. Światli krakowianie przerażeni naporem komercyjnych inwestycji protestowali: Nie dajmy zasłaniać Wawelu! (broszura architekta Karola Knausa, 1893).
Współczesne zagospodarowanie i ochrona otocznia Wawelu winny uwzględniać odrębność historycznych jednostek. Rozważenia wymagają: aktualny stan i konserwacja zabytkowej zabudowy monumentalnej oraz dominant urbanistycznych (podstawowe zadanie: rewaloryzacja dawnego zespołu bożogrobców z dawnym kościołem św. Jadwigi na Stradomiu), charakter wnętrz urbanistycznych (zahamowanie dalszego przesłaniania widoku na Wawel z pl. Na Groblach, projekt urbanistyczny dla Rynku Dębnickiego), najnowsza zabudowa i możliwości jej wprowadzania (rezygnacja z komercyjnej eksploatacji przestrzeni w rodzaju hoteli "Sheraton" i "Radisson"; rezygnacja z osiedla wysokościowców na Ludwinowie i zabudowy kompleksu "Nadwiślanu"), pielęgnacja i kształtowanie zieleni (bulwary wiślane, ciąg ul. Retoryka, wnętrze pl. Na Groblach; kontynuacja prac na Plantach), problemy małej architektury, nawierzchni ulicznych (obniżenie do pierwotnego poziomu wylotu ul. Kanoniczej pod Wawelem), infrastruktury, ruchu ulicznego, parkingów (podziemne pod ul. Powiśle, pod pl. Kossaka i pod pl. Na Groblach, w miejscach o mniejszym natężeniu dawnego osadnictwa, mniej istotnych jako źródło archeologiczne).
Konserwatorskie problemy otoczenia Wawelu
Otoczenie Wawelu obejmuje historyczne jednostki osadnicze, zależne od naturalnego ukształtowania terenu, na który składają się: skała Wawelu, "stożek Rudawy i Prądnika", tereny zalewowe. Suchy "stożek" zajęła wczesnośredniowieczna osada Okół, poddana w XIV wieku regulacjom urbanistycznym. Po upadku Nova Civitas nastąpił rozwój siedzib kapitulnych przy ul. Kanoniczej (w XV-XVI wieku zyskujących charakter pałacowy). W 1 połowie XVII wieku wybudowano kościoły. Na terenach zalewowych, po południowej stronie Wawelu, rozwijało się kazimierskie przedmieście Stradom, grupujące z czasem jeszcze więcej klasztorów. Starorzecza Wisły i Rudawy zajęły Groble z nowożytnymi jurydykami: królewską i szlacheckimi. Lata 1818-1822 przyniosły ukształtowanie Plant, lata 1907-1912 realizację niedokończonej koncepcji bulwarów wiślanych. W 1880 roku widok na Wawel wyeksponował pl. Na Groblach. Światli krakowianie przerażeni naporem komercyjnych inwestycji protestowali: Nie dajmy zasłaniać Wawelu! (broszura architekta Karola Knausa, 1893).
Współczesne zagospodarowanie i ochrona otocznia Wawelu winny uwzględniać odrębność historycznych jednostek. Rozważenia wymagają: aktualny stan i konserwacja zabytkowej zabudowy monumentalnej oraz dominant urbanistycznych (podstawowe zadanie: rewaloryzacja dawnego zespołu bożogrobców z dawnym kościołem św. Jadwigi na Stradomiu), charakter wnętrz urbanistycznych (zahamowanie dalszego przesłaniania widoku na Wawel z pl. Na Groblach, projekt urbanistyczny dla Rynku Dębnickiego), najnowsza zabudowa i możliwości jej wprowadzania (rezygnacja z komercyjnej eksploatacji przestrzeni w rodzaju hoteli "Sheraton" i "Radisson"; rezygnacja z osiedla wysokościowców na Ludwinowie i zabudowy kompleksu "Nadwiślanu"), pielęgnacja i kształtowanie zieleni (bulwary wiślane, ciąg ul. Retoryka, wnętrze pl. Na Groblach; kontynuacja prac na Plantach), problemy małej architektury, nawierzchni ulicznych (obniżenie do pierwotnego poziomu wylotu ul. Kanoniczej pod Wawelem), infrastruktury, ruchu ulicznego, parkingów (podziemne pod ul. Powiśle, pod pl. Kossaka i pod pl. Na Groblach, w miejscach o mniejszym natężeniu dawnego osadnictwa, mniej istotnych jako źródło archeologiczne).
